हेटौंडा–संघीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले २०७१ सालमा निर्माण गरेको नेपालकै पहिलो ग्राभिटी रोपवे आवश्यक मर्मतको काम अघि बढ्न नसक्दा थलिएको छ । गुरुत्वाकर्षण शक्तिबाट बिना विद्युत् र इन्धनबाट चल्ने कैलाश–९ मा रहेको नामटार ग्राभिटी रोपवे विगत ३ महिनादेखि बन्द छ ।
सञ्चालनकै क्रममा रोपवेको एउटा तार छिनेपछि गत असोजबाट रोपवे बन्द भएको हो । तार छिनेसँगै रोपवेमा रहेको दुईवटा बकेटमध्ये एउटा बकेट पूर्ण क्षति भएको छ । रोपवे मर्मत गर्नेबारे उपभोक्ता समितिमै एकमत नभएपछि अब सधैँका लागि बन्द हुन्छ कि भन्ने चिन्ता भएको घैराङका स्थानीय पूर्णसिं गोलेले बताए । ‘एउटा तार फेरेर बकेट नयाँ हाल्न सकियो भने यसलाई फेरि चलाउन सकिन्थ्यो, उपभोक्ता समितिले पनि चासो दिएको छैन । रोपवे चल्दा यहाँ धेरै सुविधा भएको थियो । सामान ल्याउन लैजान पनि सस्तो पथ्र्यो ।’ गोलेले भने ।
सस्पेन्सन ब्रिज डिभिजन कार्यालय काठमाडौं र स्थानीय उपभोक्ताको गरी २५ लाख ५२ हजार रुपैयाँ लागतमा १० वर्षअघि नामटारको कपचेरी र घैराङ डाँडाबीचमा एक हजार दुई सय १४ मिटर लामो ग्राभिटी रोपवे स्थापना गरिएको थियो । सडक नपुगेको घैराङमा रोपवे स्थापनापछि तरकारी तथा स्थानीय स्तरमा उत्पादित खाद्यान्न बजारसम्म पु¥याउन र बजारबाट घरायसी सामाग्री गाउँमा लैजान सहज भएको थियो । २ वर्षअघि मात्रै घैराङमा कच्ची सडक पुगे पनि हिउँदमा मात्रै गाडी पुग्दछ । एक सय १५ परिवार बसोबास गर्ने घैराङमा ग्राभिटी रोपवे स्थापना भएपछि स्थानीय तरकारी उत्पादनमा निकै उत्साहित भएका थिए । हिँडेर दुई घण्टा लाग्ने बाटोमा रोपवेमार्फत दुई मिनेटमै सामान ओसारपसार गर्न सकेपछि स्थानीय निकै खुसी थिए ।
स्थानीयले काउली, आलुलगायत सिजनमा २ ट्रकभन्दा बढी तरकारी नामटार बजार झार्ने गरेका थिए । किसानले तरकारी उत्पादनबाटै गाउँमा वार्षिक डेढ करोडभन्दा बढी आम्दानी गर्ने गरेको कैलाश–९ का वडाध्यक्ष भुवनसिं घलानले जानकारी दिए । ‘रोपवेका कारण घैराङबासीको जीवनस्तरमै परिवर्तन भएको थियो ।’ घलानले भने–‘यसलाई व्यवस्थित तरिकाले चलाउन नसक्दा समस्या भइरहेको थियो । अब अहिले रोपवेको तार नै छिनेपछि कसले मर्मत गर्ने भन्नेबारे अन्यौल भइरहेको छ ।’ वडाध्यक्ष घलानका अनुसार उपभोक्ता समितिले रोपवेमा सामान ढुवानीबापतको भाडा उठाउन ठेक्का दिने गरेको र ठेकेदारले नै भाडाको पैसा नदिएपछि उपभोक्ता समिति असन्तुष्ट छन् । ठेकेदारले पैसा उठाएर सम्पर्कबिहीन भएपछि अहिले मर्मत गर्न खर्च नभएको र उपभोक्ता समिति नै निराश बनेको वडाध्यक्ष घलानले भने । ‘हामीले पहिले पनि गाउँपालिकामार्फत यो रोपवे सञ्चालन गर्छौँ, हामी नै व्यवस्थित तरिकाले ठेक्का लगाउँछौँ भन्दा उपभोक्ता समितिले दिएनन्, अब अहिले समस्या प¥यो ।’ वडाध्यक्ष घलानले भने–‘हामी अब यसलाई मर्मत गरी व्यवस्थित तरिकाले कसरी सञ्चालन गर्ने भन्नेबारेमा छलफल गर्छौँ ।’
रोपवेमा रहेको २ वटा भारी बोक्ने क्यारीमार्फत माथिबाट र तलबाट एकैसाथ दुइवटा भारीको लोड गराएर सामान तलमाथि पु¥याउने गरिन्छ । घैराङडाँडाबाट नामटार कपचेरी स्टेसन झर्दा ९० किलोको भारी पठाउँदा तलबाट ३० किलोको भारीमात्रै माथि पुग्ने क्षमता राख्छ । घैराङ डाँडाबाट मात्र १ मिनेट ५५ सेकेन्डमा नामटार कप्चेरी स्टेशनमा सामान ढुवानी हुने गर्छ ।
२ घण्टा लाग्ने बाटोमा रोपवेले २ मिनेटमै सामान ल्याइदिने र भाडा पनि निकै सस्तो थियो । प्रति किलो २ रुपैयाँमा सामान तलको माथि र माथिको तल ल्याउने गरिन्थ्यो । अहिले हिउँदयाममा गाडी चले पनि रोपवेको भन्दा गाडी भाडा दोब्बर लाग्ने रोपवे उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष ठाकुरसिंह रुम्बाले बताए । रोपवेका कारण स्थानीयलाई धेरै सहज भएकोमा ठेकेदारले भाडाको पैसा उठाएर नदिएपछि आफूहरुले मर्मत गर्न नसकेर बन्द भएको उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष रुम्बाले बताए । ‘अहिले गाउँलेहरुले मलाई कराउँछन्, म त अध्यक्ष बनाइएको मात्र हो, पैसा मेरो हातमा परेकै छैन, पैसा उठाउने अरु नै थियो ।’ रुम्बाले भने । भाडाबापत वर्षमा करिब ३ लाखसम्म उठ्ने रुम्बाको दावी छ । रोपवेमार्फत माथिबाट तरकारी अन्नपातलगायत खसीबोकासमेत बजारसम्म ल्याइन्थ्यो भने तलबाट कृषि सामाग्रीका अतिरिक्त निर्माणका सामाग्रीसमेत ढुवानी गर्ने गरिन्थ्यो ।
रोपवे सञ्चालनको लागि तल र माथि गरी दुई जना प्राविधिक खटाइएको थियो । तलबाट सामान माथि पठाउनुपर्दा माथिबाट झर्ने सामान भएन भने पानी भरिएको ड्रमको लोड पठाएर सामान माथितिर तान्ने गरिन्थ्यो । गुरुत्वाकर्षण शक्तिबाट नामटारमा नेपालमै पहिलोपटक ग्राभिटी रोपवे स्थापना भएको थियो । त्यसयता धादिङ र चितवनमा पनि सोही प्रकारको रोपवे स्थापना भइसकेको छ ।
